Gryżyński Park Krajobrazowy

15 kwietnia 1996 roku na powierzchni 2755 ha, wyjątkowo atrakcyjnym pod względem rzeźby terenu, bogatej hydrografii, flory oraz fauny utworzono Gryżyński Park Krajobrazowy, w celu ochrony i zachowania walorów przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych Rynny Gryżyny. Pod względem powierzchni jest najmniejszym z siedmiu Parków, Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Lubuskiego. Północna i środkowa część parku położona jest w południowej części Pojezierza Lubuskiego, a część południowa w Pradolinie Warszawsko-Berlińskiej zwanej również Pradoliną Warciańsko-Odrzańską, w Dolinie Odry Środkowej. Na terenie parku położone są dwie miejscowości Gryżyna i Grabin, lasy administrowane są przez Nadleśnictwo Bytnica oraz Nadleśnictwo Sulechów. Park położony jest na terenie czterech gmin; Bytnica, Krosno Odrzańskie, Czerwieńsk oraz Skąpe.
Bogactwo i różnorodność form powierzchniowych Gryżyńskiego Parku Krajobrazowego jest wynikiem działalności lodowca, a zwłaszcza jego topniejących wód. Teren, na którym położony jest Gryżyński Park Krajobrazowy, cechuje wielkie bogactwo i różnorodność polodowcowej rzeźby, co mocno kontrastuje z równinnym obszarem sandru Ołoboku otaczającym park od północy, wschodu i zachodu. Kształt Parku wyciągnięty jest w kierunku północ-południe, w pasie o szerokości 2-3 km i długości 12,5 km, od wsi Gryżyna do miejscowości Szklarka Radnicka, a jego wyraźną oś stanowi Gryżyńska Rynna, która jak nazwa wskazuje w formie rozczłonkowanej rynny rozciąga się do doliny Odry. Rynna zachodnia wypełniona jest korytem rzeki ?Gryżyński Potok?, torfowiskami niskimi oraz pocięta wąwozami o stromych zboczach u podnóża, których biją liczne źródła zboczowe (między wsiami Gryżyna i Grabin doliczono się ich blisko 100 !!!). Rynny krótsze środkowa i wschodnia zajęte są przez jezioro Kałek oraz stawy hodowlane, z których wody spływają przez staw zwany Długą Szyją do rynny zachodniej. Na południu znajduje się kilka polodowcowych jezior największe z nich to jezioro Jelito, liczące 49,9 ha powierzchni i głębokości sięgającej 36,6 m. Na wschód od tych rynien występują ?wijące? się z północy na południe wzniesienia zwane ozami, jak również wytopiska bezodpływowe oraz ostańce sandrowe, z dominującym wzniesieniem Górą Graniczną. Tak, w krótkim opisie można przedstawić różnorodność akumulacji polodowcowej terenu, która mocno kontrastuje z otaczającymi Park równinami.
Największą powierzchnię Parku zajmują lasy 86,6%, wody powierzchniowe 6,6%, użytki zielone i nieużytki bagienne 2,6%, a grunty zabudowane 2,4%.

Pomniki Przyrody

Na terenie Parku aktualnie znajdują się cztery aleje dębów szypułkowych oraz jedno drzewo ? dąb szypułkowy chronione w postaci pomników przyrody. Aleje grupują się w okolicy oraz wsi Gryżyna, skupiają do 300 sztuk drzew, a swoją długowiecznością /wiek ok.150-200 lat/ i okazałością /wysokości 20-25 m, obwody 180-400 cm/ stanowią niewątpliwie typową osobliwość Parku. Użytki ekologiczne ?Gryżyński Wąwóz? ? obszar o powierzchni 3,66 ha. Przedmiotem ochrony jest najgłębszy i najpiękniejszy krajobrazowo wąwóz w GPK, który powstał w wyniku działalności wód płynących głównie w okresie po ustąpieniu lodowca, a przed pojawieniem się szaty roślinnej na tym terenie. Zachodnią i centralną część wąwozu porasta dorodny las bukowy z domieszką sosny i dębu. We wschodniej części, na torfach, rośnie olsza czarna. ?Gryżyńskie Szuwary? ? obszar o pow. 32,86 ha położony w rynnie polodowcowej w pobliżu źródeł Gryżyńskiego Potoku. Przeważają tu zabagnione łąki oraz luźne zakrzaczenia olchowe i wierzbowe. Podmokły i niedostępny teren stanowi ostoję zwierzyny, a przede wszystkim: bobra, wydry, żurawia. ?Bagno Żurawinowe? ? obszar o pow. 2,81 ha. Torfowisko przejściowe z cennymi gatunkami roślin m.in. rosiczką okrągłolistną i pośrednią oraz żurawiną błotną, modrzewnicą zwyczajną, bagnicą torfową, przygiełką białą. Ponadto w Parku prowadzona jest strefa ochronna gniazd bielika.

Świat zwierząt i roślin

Do cennych wartości Gryżyńskiego Parku Krajobrazowego, obok walorów krajobrazowych, należy przyroda ożywiona i nieożywiona. Nie została ona jeszcze przekształcona i zniszczona przez człowieka, na co wpływ miała niska gęstość zaludnienia, brak przemysłu oraz wysoki stopień zalesienia. Do zróżnicowania szaty roślinnej Parku przyczyniła się wielka różnorodność zespołów roślinnych, spośród których duże znaczenie mają zespoły związane z wodami, brzegami zbiorników wodnych, bagnami oraz różnego rodzaju torfowiskami. Prześledzić można na tym terenie wszystkie stadia zarastania i wypłycania jezior.
Ponad 86 % powierzchni Parku zajmują lasy, wśród których dominują bory sosnowe, a mniej liczne lasy liściaste ograniczają się zwykle do terenów bardziej wilgotnych. Tu i ówdzie natkniemy się jeszcze na wiekowe ostańce sosen, dębów i buków. W leśnym runie odnajdziemy wiele roślin charakterystycznych dla siedlisk w jakich występują. W borach sosnowych zwraca uwagę stosunkowo duża ilość stanowisk widłaków goździstych i nieco rzadszych jałowcowatych, a także najrzadszych widłaków spłaszczonych. W siedlisku tym spotkamy także niezmiernie rzadkiego przedstawiciela rodziny gruszyczkowatych ? pomocnika baldaszkowatego. Przydrożne skarpy upodobała sobie tutaj paprotka zwyczajna, natomiast inna paproć ? okazały pióropusznik strusi ? porasta zacienione brzegiGryżynki w jej górnym biegu. W maju kwitną drobne kępki goździków sinych o niezwykle intensywnym zapachu. Wybrały one sobie miejsce na obsypującym się stoku o bardzo ubogim runie. W miejscach suchych i bardziej nasłonecznionych spotykamy goździka kartuzka. Biało kwitnące przebiśniegi i zawilce, fioletowe przylaszczki i niebieskie cebulice ożywiają w marcu bezlistny jeszcze las liściasty. Następnie przychodzi czas na konwalie i marzanki. Łuskiewnika różowego o szyszkowatych kwiatostanach spotkamy w północnej części parku, w rynnie zachodniej i wschodniej. Nie można pominąć też kwitnącej w czerwcu naparstnicy purpurowej, której łany spotkamy w widnych lasach i na pastwiskach w północnej części parku. Na wilgotnych łąkach w okolicach Grabina rośnie przepiękny i dość rzadki storczyk kukawka w towarzystwie innych storczyków ? plamistego, szerokolistnego i krwistego. Z rodziny storczykowatych odnajdziemy w parku także kruszczyki ? błotne, szerokolistne i /bardzo rzadkie/ rdzawoczerwone. Torfowiska na których zachowały się niezwykle ciekawe i bogate zbiorowiska roślinności są częstym elementem krajobrazu Parku. W bezodpływowych nieckach i zagłębieniach terenu rozwijają się torfowiska wysokie. Rosną tu owadożerne rosiczki (okrągłolistna i pośrednia) a z innych charakterystycznych dla torfowisk wysokich roślin należy wymienić modrzewnicę zwyczajną, żurawinę błotną, przygiełkę białą czy ściśle chronioną turzycę bagienną. Tojeść pospolita, przytulie błotne i bagienne, bobrek trójlistkowy to rośliny rosnące na torfowisku niskim, bardziej od wysokiego zasobnym w składniki pokarmowe. Torfowiska niskie w rynnie zajmują powierzchnię 305,7 ha. Gromadzą blisko dwa razy więcej wody niż jezioro Jelito, którego pojemność wynosi 4,9 mln.m3 wody. Na płytkich stawach królują pałki, osoka aleosowata oraz przepiękna czermień błotna a największą ozdobą wód są skupienia grzybieni białych i grążeli żółtych tworzących tzw. zbiorowiska lilii wodnych. Wśród roślinności zanurzonej obok pospolitego rogatka spotykamy wywłócznika, rdestnicę przeszytą oraz dość rzadką jezierzę morską a w wodach jeziora Kałek odnajdziemy ?mięsożernego? pływacza pospolitego. Lasy obfitują w różne gatunki grzybów jadalnych jak np. borowik szlachetny, koźlarz czerwony, pieprznik jadalny, podgrzybek oraz wiele innych. Latem i jesienią można je zbierać w borach sosnowych z niewielkim udziałem drzew liściastych. Urozmaicona rzeźba terenu, różnorodność siedlisk, to środowisko życia wielu gatunków zwierząt. W czerwcu i lipcu odbywa się rójka jelonków rogaczy ? największych krajowych chrząszczy, których środowiskiem są stare próchniejące dęby. W tym czasie owady te można zauważyć siedzące na pniach dębów. Z motyli należy wymienić korowódkę sosnówkę oraz największą naszą rusałkę ? żałobnika. Wody a więc jeziora, stawy oraz wartka Gryżynka obfitują w różne gatunki ryb. Oprócz pospolitych gatunków jak płocie, leszcze, liny, okonie, węgorze, czy karpie żyją tu gatunki bardziej wymagające pod względem czystości wód jak sieje i sielawy. Gryżynka w swoim górnym biegu jest miejscem stałego występowania rodzimej populacji pstrąga potokowego. Ze środowiskiem, wodno ? błotnym związane są także płazy reprezentowane tu przez takie gatunki jak żaby trawne i moczarowe, żaby zielone, ropuchy szare, traszki zwyczajne a także gady ? zaskrońce zwyczajne, coraz rzadsze żmije zygzakowate oraz ginący gatunek z czerwonej księgi ? żółw błotny. W miejscach suchszych natomiast występuje bardzo nieliczny, ginący wąż – gniewosz plamisty. Na terenie parku stwierdzono gniazdowanie 110 gatunków ptaków. Wiele z nich to rybożercy, których przyciąga tu obfitość ryb. Wymienić można choćby zimorodki, perkozy dwuczube, czaple, kormorany a nawet orły: bieliki i rybołowy. Z ptaków lęgowych spotykanych w parku trzeba wymienić drapieżniki – kanie rude, myszołowy, gołębiarze, błotniaki stawowe i kobuzy. Z innych rzadszych gatunków stwierdzono tu pliszki górskie, bociany czarne, żurawie, siniaki, lelki, dudki, dzięcioły czarne, zielone i średnie, muchołówki małe i srokosze. Nie mniej ciekawie przedstawia się lista ptaków goszczących tu tylko podczas wędrówek. Z 30 gatunków nielęgowych warto wymienić łabędzie krzykliwe, perkozy rdzawoszyje, świstuny, rożeńce, płaskonosy, błotniaki zbożowe, jemiołuszki, pluszcze, wąsatki… Z nieco słabiej zbadanej grupy- ssaków na pierwszym miejscu trzeba wymienić bobra, który po blisko 6 wiekach nieobecności w 1986 roku, został wsiedlony do Gryżynki. W pobliżu stanowisk bobra napotkać można ślady innego ziemnowodnego ssaka ? wydry. Świat ssaków lądowych reprezentowany jest przez zwierzynę łowną: jelenie, dziki, sarny; drapieżniki: lisy, jenoty, tchórze, kuny, borsuki, norki amerykańskie.

Źródło: www.skape.pl
Zdj.Galeria państwo Wasilewscy

Położenie i okolica

Nasza posesja jest usytuowana na Pojezierzu Lubuskim, bogatym w jeziora, lasy i grzyby – w centrum Gryżyńskiego Parku Krajobrazowego, w bezpośrednim sąsiedztwie lasów, łąk i torfowisk.

Dom  jest położony w centrum malowniczej wsi Gryżyna położonej nad jeziorem Kałek, przy czym lokalizacja gwarantuje dużą intymność.

W odległości ok. 1200m znajduje się jezioro,  gdzie skorzystać Państwo z dobrze utrzymanego kąpieliska (1 klasa czystości wody) i czystej plaża. Tam też można wypożyczyć wodny sprzęt sportowy.

Około 100 m od naszego Domu jest stadnina koni ?Rancho Gryżyna?, gdzie można skorzystać z nauki jazdy konnej, przejażdżki rekreacyjnej.

W niedalekiej okolicy znajdują się bunkry Międzyrzeckiego Rejonu Umocnień, jak i tereny spływów kajakowych.

Położenie i historia Gryżyny

Wieś Gryżyna położona jest nad jeziorem Kałek, w województwie lubuskim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Bytnica, na trasie między Krosnem Odrzańskim a Świebodzinem. Jest otoczona lasami Gryżyńskiego Parku Krajobrazowego.

Po raz pierwszy o Gryżynie wspomniano w historycznych dokumentach pod koniec XV wieku. W 1500 roku wieś tą zamieszkiwała rodzina Schlichtingów, którzy zaczęli gospodarować ziemię. Wojna trzydziestoletnia (1618- 1648) nie ominęła Gryżyny, niszcząc jej zabudowania. Pod koniec 1640 roku, Schenkendorfowie, którzy byli właścicielami wsi, wybudowali papiernię, z produktów której korzystała krośnieńska drukarnia, podnosząc w ten sposób finanse majątku. W późniejszych latach do Gryżyny dotarli Arianie, zwani braćmi polskimi, którzy utworzyli w niej blok niemiecki. W XVIII- XIX w. była własnością hrabiego Piotra Birona, a następnie jego córki Pauliny.

W pierwszej połowie XIX wieku wieś została włączona do Księstwa Bytnickiego, którego właścicielami książęta Hohenzollern- Sigmaringen. ?We wsi wybudowane zostały 43 zagrody chłopskie, istniała kuźnia, młyn wodny, papiernia i  kościół. Na wzniesieniu usytuowano cmentarz? . Założyli również aleje dębowe, które dziś są pomnikami przyrody. W 1840 roku książę Hohennzolern wybudował pałac myśliwski, który dobrze wkomponował się w otoczenie wsi. W 1944 roku przebywał w nim Benito Mussolini. Obok dworku założono park przypałacowy. W 1872 roku, na jednym ze zboczy parku powstało rodzinne mauzoleum Hohennzolern.

W 40tych latach XIX wieku część dóbr gryżyńskich wykupił nadleśniczy Krause, dzięki któremu nastąpił rozkwit gospodarczy. We wsi znajdował się browar, gorzelnia, cegielnia oraz huta szkła, które nie przetrwały do dnia dzisiejszego. ?Z dna jeziora Kałek wydobywano kredę jeziorną i prażono w wapiennikach uzyskując wapno? , przemysł ten również nie przetrwał. Krause zlecił również wykonanie zameczku, którego projektantem był Hugo Licht. Była to ?dwubryłowa budowla, prawie całkowicie pozbawiona dekoracji. Dach ukrywała korona murów zwieńczona krenelażem. Narożniki zameczku opinały wieloboczne sterczyny w kształcie wieżyczek. Całości dopełniały prostokątne dwu i trójdzielne okna zwieńczone załamanymi gzymsami? . Obiekt ten górował nad doliną. Niestety, po II Wojnie Światowej został on rozebrany.

Bogata historia wsi wpłynęła na jej obecny charakter i kształt. Jest wsią wypoczynkową, nastawioną na turystów, a dawne budowle wsi stały się obiektami atrakcyjnymi turystycznie.

Obecnie we wsi znajdują się ośrodek wczasowy ?Gryżyna?, Rancho Jeździeckie, Pałacyk Myśliwski z parkiem i kryptą Hohennzolernów, Całoroczny Dom Wakacyjny ?Gryżyna?, jeden sklep z barem czynnym w sezonie, kościół, dom oazowy oraz cmentarz, a także leśniczówka obsługująca dewizowych myśliwych. Wieś liczy ok. 140 mieszkańców. Część osób zamieszkujących wieś stanowią ludzie, którzy wykupili gospodarstwa lub domy i traktują je jako letniskowe. Wieś zamieszkuje dwóch rolników, którzy uprawiają okoliczne pola. O tym, że lasy Gryżyńskiego Parku Krajobrazowego są bogate w zwierzynę, można się przekonać podczas leśnych wędrówek. Zwierz jest czasami widoczny gdy umyka przed ludźmi, ale łatwiej spotkać jego liczne tropy, które zostawia na wilgotnej i miękkiej ziemi. W zagłębieniach, w których przez cały rok zbiera się woda, w kałużach i bajorkach, na obrzeżach strumieni i zbiorników wodnych widać świeże Bobrzyka. Plastyczne błoto często zachowuje kształt dzika lub jelenia, które zażywały kąpieli i robiły sobie błotny kostium, chroniący przed dokuczliwym latem czy też owadami.

Walory wypoczynkowe:

We wsi Gryżyna walorami wypoczynkowymi, które pozwalają na regenerację sił psychofizycznych, są cisza i spokój, korzystne warunki klimatyczne regionu  – we wsi panuje mikroklimat śródleśny z wiatrem i nasłonecznieniem charakterystycznym na terenów równinnych, a uzdrawiające warunki mikroklimatyczne znane są i doceniane przez turystów. Przyjeżdżające na wakacje, chore na schorzenia dróg oddechowych dzieci szybko rezygnują z inhalatorów.  Z kolei okolice Gryżyny obfitują w liczne jeziora, stawy, lasy, które umożliwiają uprawianie aktywnej turystyki.

Środowisko naturalne:

Wyjątkowo czyste powietrze we wsi Gryżyna spowodowane jest brakiem w okolicy większych aglomeracji, działalności przemysłowej, dróg komunikacyjnych typu drogi szybkiego ruchu czy autostrady. Według badań przeprowadzonych w 2000 roku przez Wojewódzki Ośrodek Inspektoratu Środowiska pomiar koncentracji zanieczyszczeń wynosił kilka procent dopuszczalnego stężenia. Jakość wód w okolicy plasuje je w 1 klasie czystości.

Jezioro Gryżyńskie

Jezioro Kałek (zwane również Wapienne, Gryżyńskie) ? jest  to jezioro rynnowe położone we wschodniej części Gryżyńskiego Parku Krajobrazowego. Jego powierzchnia to 22ha, a maksymalna głębokość wynosi 23,8 m. Jest naturalnym, polodowcowym oraz odpływowym zbiornikiem. Akwen nie ma żadnego powierzchniowego dopływu, zasilane jest wodami podziemnymi. Jezioro otaczają sandrowe pagórki o wysokości do 35 m. Linia brzegowa jest bardzo ciekawa, porośnięta lasem. Występuje tu niezliczona ilość gatunków ryb m. in. węgorze, szczupaki, karasie, okonie i liny.

Dookoła jeziora prowadzi ścieżka spacerowa. Nad północnym brzegiem jeziorem istnieje plaża należąca do Ośrodka Wczasowego, gdzie znajduje się stumetrowy pomost. Za niewielką opłatą można wypożyczyć sprzęt wodny.

Gryżyński Park Krajobrazowy:

Gryżyński Park Krajobrazowy został utworzony 15 kwietnia 1996 roku na powierzchni 2755 ha w celu zachowania wartości przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych Rynny Gryżyńskiej. Jest najmniejszym Parkiem Krajobrazowym położonym w województwie lubuskim. ?Rozciąga się na terenie czterech gmin: Bytnica, Krosno Odrzańskie, Sulechów oraz Skąpe? . Otula on dwie wsie: Gryżynę oraz Grabin. Nadleśnictwo w Bytnicy i Sulechowie administruje lasy Parku.

?Bogactwo i różnorodność form powierzchniowych jest wynikiem działalności lodowca, a zwłaszcza jego topniejących wód? .

Na terenie Parku znajdują się użytki ekologiczne:
?Gryżyński Wąwóz?- jego powierzchnia wynosi 3,66 ha, powstał wskutek działalności wód płynących po ustąpieniu lodowca, a przed pojawieniem się szaty roślinnej;

Gryżyńskie Szuwary?- ?obszar o powierzchni 32,86 ha położony w rynnie polodowcowej w pobliżu źródeł Gryżyńskiego Potoku, przeważają tu zabagnione łąki oraz luźne zakrzaczenia olchowe i wierzbowe. Podmokły i niedostępny teren stanowi ostoję zwierzyny, a przede wszystkim bobra, wydry, żurawia? ;

?Bagno Żurawinowe?- torfowisko o powierzchni 2,81 ha, na którym rosną cenne gatunki roślin tj. rosiczka, żurawina, modrzewnica, bagnica torfowa.

Dodatkowo w Gryżyńskim Parku ochroną objęto dąb szypułkowy oraz aleje dębów szypułkowych, a także znajduje się strefa ochrony gniazd orła bielika.

Flora GPK jest bardzo bogata. W lasach dominują bory sosnowe. Mniej licznie występują buki, dęby, daglezje, świerki, sosny wejmutki, sosny czarne, a w runie leśnym mchy, widłaki, jagody czarne, borówki i żurawiny. GPK obfituje w gatunki grzybów jadalnych np. borowiki, podgrzybki, kurki, rydze oraz smardze.

Świat fauny jest również bardzo obfity. Lasy zamieszkują dziki, jelenie, sarny, lisy, jenoty, zające, a także wilki. ?Występują tu liczne siedliska bobrów, gniazdują bociany białe i czarne, orły bieliki, rybołowy, łabędzie, dzikie kaczki, żurawie, czaple siwe, perkozy czy kormorany. W rzekach czy jeziorach są pstrągi, węgorze, karasie, sandacze, szczupaki, okonie oraz liny.

Gryżyński Park Krajobrazowy jest idealnym miejscem do uprawiania turystyki pieszej czy rowerowej. W Parku wyznaczono wiele szlaków turystycznych. W północnej jego części rozpoczyna się ścieżka przyrodnicza, która jest poprowadzona przez: Ośrodek Wypoczynkowy ?Gryżyna? ? ruiny Młyna Strzelnik ? Wąwozy ? Gryżyńskie źródła ? Torfowisko niskie ? Kemowy próg ? ruiny Młyna Zaskórz ? Wał w rynnie ? Staw Bartno ? Jezioro Kałek. Na ścieżce znajdują się tablice informacyjne dotyczące przyrody parku i gospodarki leśnej. Jej długość wynosi 7,5 km., a czas wędrówki ok. 3,5 godzin. Na terenie Parku znajduje się także szlak czarny, oznakowany przez PTTK, o długości 26 km. I prowadzi on przez: Rynna Gryżyny – Ołobok bunkier ze śluzą – jezioro Niesłysz – Kalinowo – Błonie – Gryżyna – Grabin – pn. kraniec jez. Jelito – Stacja PKP ? Radnica. GPK wydaje się być najlepszym miejscem dla miłośników zbierania runa leśnego. W sezonie Park odwiedzają nawet mieszkańcy Mazowsza, Śląska czy Poznania.

Aleje dębowe:

Rodzina Hohennzolernów założyła aleje dębowe, które stały się charakterystyczne dla krajobrazu Gryżyńskiego Parku. Są to cztery aleje składające się z dębów szypułkowych, skupiające do 300 sztuk drzew. Wiek dębów określa się na około 150 -200 lat. Ich wysokość wynosi ponad 20-25 metrów, a obwód od 180 do nawet 400 cm. W dawnych czasach były symbolami bytności właścicieli, obecnie są wpisane do Rejestru Zabytków Przyrody.

Pałac Myśliwski:

Pałac usytuowany jest we wschodniej części wsi. Jest obiektem zabytkowym. Został zbudowany w 1820 roku na zlecenie księcia Hohennzolerna, posadowiony na barokowych murach siedziby Morstinów. Był to parterowy obiekt z łamanym dachem, poroża jeleni zdobiły elewację, podkreślając przy tym jego myśliwski charakter. Na przełomie XIX-XX wieku został przebudowany. Po II Wojnie Światowej do 1971 roku w obiekcie znajdowało się nadleśnictwo. W 1980 roku pałac przejął prywatny właściciel, który zaadoptował go na pensjonat.

Mauzoleum rodziny Hohennzolernów:

W północnej części Parku Pałacu Myśliwskiego, w 1872 roku, na jednym ze zboczy powstało rodzinne mauzoleum Hohennzolernów. Mauzoleum zostało zbudowane w prostych, klasycystycznych formach.

Ruiny młynów wodnych:

Na Gryżyńskim Potoku w latach 50 oraz 60-tych funkcjonowały trzy z sześciu młynów wodnych:

• Młyn Strzelnik, który nawiązywał swoją formą architektoniczną do zabudowań wiejskich,
• Młyn Zaskórz,
• Czerwony Młyn, który swoją nazwę zawdzięcza wypływającej czasami wodzie o rubinowej barwie, przez wytwarzane w młynie samodziały w kolorze czerwonym;

Od Gryżyny, wzdłuż doliny rzeki, wiodła droga łącząca wszystkie młyny. Do dnia dzisiejszego zachowały się jedynie ruiny i stopnie piętrzące wodę rzeki.

Cmentarz gryżyński:

Na cmentarzu przetrwały protestanckie nagrobki. Najczęściej są to mogiły w kamiennym obramowaniu znaczone motywem liścia dębu lub symbolami nadziei na życie wieczne. Na gryżyńskim cmentarzu można znaleźć cokoły grobów symbolizujące pnie drzew.

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU LUBUSKIEGO Wydatki związane z inwestycją współfinansowane przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz budżetu państwa w ramach Lubuskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013.